Hoe ontwerp je een app voor mentale gezondheid die jongeren echt willen gebruiken? Niet door pas aan het einde te vragen wat zij ervan vinden, maar door hen tijdens het hele proces te betrekken: bij het onderzoeken van het probleem, het bedenken en testen van oplossingen en zelfs bij het analyseren van onderzoeksgegevens.

Binnen het Convergence Health & Technology Flagship PROTECt ME zijn ervaringen met deze manier van werken verzameld in een openbare Co-creation Toolbox. De toolbox biedt onderzoekers, ontwerpers en professionals concrete methoden om jongeren en andere betrokkenen een betekenisvolle rol te geven in onderzoek en innovatie.
.

Jongeren kennen hun eigen leefwereld

PROTECt ME werkt aan het eerder herkennen en voorkomen van mentale gezondheidsproblemen bij jongeren. Onderzoekers van Erasmus MC, Erasmus Universiteit Rotterdam en TU Delft ontwikkelen onder meer digitale interventies, meetmethoden en hulpmiddelen die professionals kunnen ondersteunen bij beslissingen over passende zorg.

Daarbij is wetenschappelijke en technische kennis alleen niet voldoende. Een digitale toepassing kan technisch goed functioneren, maar toch slecht aansluiten op het dagelijks leven van jongeren. Misschien verschijnt een melding precies tijdens een les, voelt de toon van een chatbot onnatuurlijk of houdt een toepassing onvoldoende rekening met iemands leeftijd, thuissituatie, identiteit of culturele achtergrond.

Daarom worden jongeren, professionals en maatschappelijke partners binnen PROTECt ME niet alleen gevraagd om een eindproduct te testen. Zij kunnen in verschillende fasen meedenken over het probleem, de onderzoeksaanpak, het ontwerp en de toepassing in de praktijk. Dat helpt om technologie niet alleen vóór jongeren, maar samen mét hen te ontwikkelen. De brede ambitie van het Flagship is om jongeren eerder passende ondersteuning te bieden en te voorkomen dat problemen onnodig verergeren.
.

Ervaringen vertaald naar praktische methoden

De Co-creation Toolbox brengt methoden samen die binnen PROTECt ME en aanverwante projecten daadwerkelijk zijn toegepast. Per methode staat helder beschreven voor welke fase van een project deze geschikt is, wie kan deelnemen, hoeveel tijd nodig is, welke materialen nodig zijn en welke stappen een begeleider kan volgen.

De werkvormen zijn uiteenlopend. Bij Photovoice gebruiken kinderen of jongeren foto’s om hun ervaringen en leefomgeving zichtbaar te maken. De beelden kunnen helpen om onderwerpen bespreekbaar te maken die moeilijk alleen in woorden zijn uit te drukken.

Met Story Tinkering bouwen deelnemers met eenvoudige stripelementen een verhaal over een ervaring, behoefte of mogelijke oplossing. Doordat zij hun ideeën via een personage kunnen uitwerken, is de methode ook bruikbaar bij gevoelige onderwerpen zoals mentale gezondheid.

Andere methoden richten zich rechtstreeks op het ontwikkelen van digitale toepassingen. Bij Best Text vergelijken jongeren bijvoorbeeld verschillende meldingen of antwoorden van een chatbot. Zij bespreken welke teksten behulpzaam en geloofwaardig voelen, welke juist afstand creëren en schrijven vervolgens zelf een betere versie.

De toolbox bevat daarnaast methoden om vooraf duidelijke afspraken over participatie te maken, de dagelijkse praktijk van scholen of jongerenorganisaties te onderzoeken en prototypes samen met gebruikers en experts te testen. Zo ondersteunt de verzameling niet alleen de eerste ideeënfase, maar het volledige traject van onderzoek en ontwikkeling tot implementatie.

.

Niet alleen samen ontwerpen, maar ook samen analyseren

Een opvallende methode is co-analysis. Daarbij leveren jongeren niet alleen informatie aan, maar helpen zij ook om de verzamelde gegevens te interpreteren. Onderzoekers kunnen bijvoorbeeld uitspraken uit interviews voorbereiden, waarna jongeren deze ordenen, coderen en van thema’s voorzien. Hun analyse wordt daarna naast die van het onderzoeksteam gelegd.

Dat kan nieuwe inzichten opleveren. Onderzoekers kijken vaak vanuit theorie, techniek of methodologie naar gegevens, terwijl jongeren sterker letten op emoties, relaties en concrete ervaringen. Door die perspectieven te combineren, kunnen conclusies worden aangescherpt en kan een project soms een andere richting krijgen.
.

Wat zien jongeren dat onderzoekers missen?

De waarde van deze aanpak werd zichtbaar in recent onderzoek binnen PROTECt ME naar apps voor mentale gezondheid en kunstmatige intelligentie. Zeventien jongeren uit Rotterdam en Den Haag dachten mee over wat zij van zulke apps verwachten en waar zij juist wantrouwig van worden. Tien van hen hielpen vervolgens ook bij het analyseren van de onderzoeksgegevens.

De jongeren gaven aan dat digitale ondersteuning warm en betrokken mag zijn, maar niet moet doen alsof er een mens achter zit. Ook vonden zij dat apps rekening moeten houden met identiteit, waaronder leeftijd, gender, religie en culturele achtergrond. Daarnaast bleek timing belangrijk: een melding die niet past bij school, werk of de thuissituatie kan eerder irritatie oproepen dan ondersteuning bieden.

Tijdens de analyse legden de jongeren bovendien andere accenten dan de onderzoekers. Waar onderzoekers de gegevens aanvankelijk vaker vanuit een technische invalshoek bekeken, besteedden jongeren meer aandacht aan emoties en geleefde ervaringen. Door beide perspectieven samen te brengen ontstond een vollediger beeld van wat digitale ondersteuning bruikbaar, veilig en geloofwaardig maakt.

Dit laat zien dat participatie meer is dan draagvlak creëren. Jongeren beschikken over kennis die onderzoekers en ontwerpers zelf niet hebben. Door die kennis serieus mee te nemen, kunnen interventies beter aansluiten op verschillende leefwerelden en uiteindelijk relevanter en inclusiever worden.
.

Een groeiende kennisbasis voor co-creatie

De openbare repository is bedoeld als een groeiende verzameling. Nieuwe methoden en praktijkervaringen kunnen worden toegevoegd, zodat onderzoekers en professionals niet telkens opnieuw hoeven uit te zoeken hoe zij jongeren betekenisvol kunnen betrekken.

De toolbox staat daarbij niet op zichzelf. PROTECt ME ontwikkelde ook de open online cursus Co-creation with Youth, bedoeld voor studenten en professionals. In de cursus worden inzichten en ervaringen uit participatief onderzoek vertaald naar kennis die ook buiten de drie Convergence-instellingen kan worden gebruikt. Daarnaast wordt de aanpak gedeeld via workshops en co-creatiesessies met maatschappelijke partners.

Tegelijk blijft het team kritisch kijken naar wat goede participatie precies betekent. Wanneer hebben jongeren werkelijk invloed? Welke rol past bij welke fase van een project? En hoe voorkom je dat co-creatie vooral een aantrekkelijk label wordt, terwijl de belangrijkste beslissingen al vaststaan?

Door methoden, praktijkervaringen en dilemma’s openbaar te delen, wil PROTECt ME bijdragen aan onderzoek waarin jongeren niet alleen onderwerp van studie zijn, maar volwaardige partners.
.

.

Bekijk de Co-creation Toolbox op OSF.
Publicatie: Skepticism and excitement when co-designing just-in-time mental health apps with minoritized youth – ScienceDirect