Nederland is een van de veiligste deltalanden ter wereld. Die waterveiligheid danken we aan dijken en waterkeringen, maar ook aan een financieel systeem dat grootschalige en langjarige investeringen mogelijk maakt. Nu klimaatrisico’s toenemen, groeit de aandacht voor dat systeem. “We staan voor beslissingen die nog generaties lang doorwerken,” zegt Hielke van der Aa, duurzaamheidsanalist bij de Nederlandse Waterschapsbank (NWB Bank) en onderzoeker bij het Resilient Delta initiative.

Van der Aa onderzoekt de financiële kant van klimaatadaptatie in samenwerking met wetenschappers van de TU Delft en de Erasmus Universiteit. Die samenwerking begon met een eenvoudige vraag: hoe stevig is het financiële fundament onder de Nederlandse waterveiligheid?

In een recente publicatie beschrijven Van der Aa en Zac Taylor (TU Delft en academic lead bij Resilient Delta) hoe Nederland al decennialang investeert in bescherming tegen water. Ze kijken niet zozeer naar de techniek achter dijken en keringen, maar naar de manier waarop het systeem is georganiseerd en gefinancierd.

Een sterk systeem

Van der Aa en Taylor schetsen hoe de kosten worden verdeeld tussen het Rijk, waterschappen en burgers, en hoe investeringen over lange perioden worden uitgesmeerd. Dat model heeft Nederland veel gebracht. Grote projecten konden worden uitgevoerd zonder plotselinge lastenverzwaringen. De sterke kredietwaardigheid van Nederland en de waterschappen, met een internationale beoordeling in de hoogste AAA-categorie, onderstreept de stabiliteit van het systeem.

“We hebben iets opgebouwd dat heel goed werkt,” zegt Van der Aa. “Dat is een gezamenlijke verworvenheid. Tegelijk maakt klimaatverandering de opgave ingewikkelder. De investeringen nemen toe en de onderlinge afhankelijkheid tussen partijen wordt groter.”

Waar het knelt

Uit de verkenning van de onderzoekers blijkt dat Nederland technisch en financieel veel aankan. Toegang tot kapitaal vormt daarbij zelden het knelpunt; overheden en waterschappen kunnen doorgaans zonder veel moeite lenen. De spanning zit vooral in de verdeling van kosten over regio’s en generaties.

Zo wordt niet elk gebied even hard geraakt door wateroverlast, bodemdaling of zeespiegelstijging. Dat maakt de verdeling van lasten gevoeliger, legt Van der Aa uit. “De kracht van het Nederlandse model ligt voor een groot deel in solidariteit. Klimaatverandering zet die solidariteit onder druk. Dat vraagt om zorgvuldige keuzes over hoe we risico’s en kosten blijven delen.”

De financiële praktijk

Voor Van der Aa is de financiering van waterveiligheid geen theoretische exercitie. Als analist bij de Nederlandse Waterschapsbank ziet hij hoe klimaatadaptatie doorwerkt in begrotingen en langetermijnplannen. De bank financiert een groot deel van de investeringen van waterschappen.

Investeringen worden gedaan voor tientallen jaren, terwijl de effecten van klimaatverandering veel sneller voelbaar worden. “Dat maakt de financiering van klimaatadaptatie ook een intergenerationeel vraagstuk,” zegt hij. “Wat we nu beslissen, werkt nog generaties lang door.”

Samenwerking met wetenschap

Juist daarom zoeken Van der Aa, Taylor en andere betrokken onderzoekers elkaar op. Vragen over financierbaarheid raken techniek, beleid, financiën en maatschappij tegelijk. Binnen het Resilient Delta initiative werken onderzoekers en praktijkpartners samen om die samenhang beter te begrijpen. In dit project wordt Van der Aa naast Zac Taylor ook ondersteund door Theo Chatzivasileiadis (TU Delft) en Siobhan Airey (Erasmus Universiteit Rotterdam).

“Als bank zitten we dicht op de uitvoering,” zegt Van der Aa. “Wetenschappelijk onderzoek helpt om afstand te nemen en het grotere geheel te blijven zien.”

Binnen Resilient Delta werkt Taylor aan het opbouwen van een kennisecosysteem rond de financiering van klimaatadaptatie, waarin wetenschap, overheden en financiële instellingen samenkomen. “Onderzoekers op het gebied van klimaatadaptatie weten dat financiering essentieel is om onze ambities waar te maken,” zegt Taylor. “Kennisinstellingen helpen om inzichten om te zetten in actie, terwijl ze samen optrekken met beleidsmakers en praktijkpartners. Via samenwerkingen als deze kunnen we impact versnellen en zorgen dat lessen ook op de lange termijn blijven doorwerken.”

Een vraagstuk dat iedereen raakt

Hoewel hun eerste gezamenlijke studie draait om waterveiligheid, zien Van der Aa en Taylor dezelfde vragen terug bij andere klimaatrisico’s. Ook bij extreme hitte en droogte spelen investeringen, kostenverdeling en langetermijnbeslissingen een rol.

“Uiteindelijk is dit niet alleen een vraagstuk van financiële instellingen,” zegt Van der Aa. “Beslissingen werken door in belastingen, woonlasten en de manier waarop we onze leefomgeving inrichten. Dat raakt iedereen.”

Met hun samenwerking laten Van der Aa en Taylor zien dat klimaatadaptatie ook een ingewikkelde financiële opgave is, en dat belangrijke vragen niet op zichzelf staan. “We hopen dat mensen uit de praktijk en de wetenschap zich in ons verhaal herkennen,” zegt Van der Aa. “En vooral: dat ze samen met ons verder willen denken.”