Sahar Asadollahi Asl Zarkhah (TU Delft & Erasmus MC) brengt de meeste dagen niet door in een stil kantoor, maar luisterend naar de geluiden van de stad. Als een van de onderzoekers achter het NOISELAB bestudeert ze hoe geluid het dagelijks leven vormgeeft in een rumoerige havenstad als Rotterdam. Het gaat haar om veel meer dan alleen decibellen: ze onderzoekt hoe mensen stadsgeluid ervaren, en wat dat betekent voor gezondheid, welzijn en ongelijkheid in de stad.
Aan de kades van Rotterdam zijn dat geen abstracte vragen. Een langsvarende watertaxi, het constante geruis van de haven, het ritmische geluid van heipalen die in de grond worden geslagen: voor sommige bewoners zijn het vertrouwde klanken die bij hun stad horen, voor anderen verstoren ze hun slaap, rust of concentratie. Dat verschil is volgens Asadollahi Asl Zarkhah niet alleen akoestisch.
“Geluidsoverlast wordt vaak benaderd als een kwestie van decibellen,” zegt ze. “Maar geluid gaat veel verder dan dat. Het is een belangrijk onderdeel van hoe stadsbewoners leven, slapen en zich tot hun omgeving verhouden.”
Luisteren voorbij metingen
Asadollahi Asl Zarkhah onderzoekt de relatie tussen de publieke ruimte en de veerkracht van gemeenschappen. Tijdens haar promotieonderzoek bracht ze lange tijd door in Katendrecht, waar ze bestudeerde hoe straten, parken en kades functioneren in het dagelijks leven van een wijk. Geluid was aanvankelijk geen expliciet onderwerp van studie, maar bleek al snel een invloedrijke factor.
“In mijn eerdere werk keken we breder naar zintuiglijke ervaringen,” legt ze uit. “Geluid viel op, omdat het onzichtbaar is. Mensen praten er pas over als het een probleem wordt, terwijl het hen voortdurend beïnvloedt.”
Die observatie leidde tot Sounds of Katendrecht, een onderzoeks- en tentoonstellingsproject waarin bewoners werden uitgenodigd om de geluiden van hun buurt in kaart te brengen met behulp van verhalen, kleuren en eenvoudige beschrijvingen. Het leverde een gelaagd beeld van de wijk op, waarin opgenomen geluiden en persoonlijke ervaringen samenkwamen.
Bewoners die al langer in Katendrecht wonen, beschreven het geluid van schepen en waterverkeer vaak als onderdeel van de identiteit van het gebied. Nieuwere bewoners ervoeren datzelfde geluid eerder als verstorend. “Mensen horen hetzelfde,” zegt Asadollahi Asl Zarkhah. “Maar ze beleven het niet op dezelfde manier. Herinnering en een gevoel van verbondenheid spelen een rol. Geluid heeft zowel een persoonlijke als een sociale kant.”
NOISELAB
Tegenwoordig geeft zij mede leiding aan NOISELAB, een samenwerkingsverband van onderzoekers van de TU Delft, Erasmus Universiteit, Erasmus MC en de gemeente Rotterdam. Het doel is om opnieuw te kijken naar hoe geluid wordt begrepen en aangepakt in havenstedelijke omgevingen.
In pilotgebieden zoals Charlois combineert het team geluidsmetingen met input van bewoners om te onderzoeken hoe akoestische omgevingen worden ervaren in relatie tot hun ruimtelijke context. Metingen brengen dominante geluidsbronnen en patronen in kaart, terwijl bewoners inzicht geven in hoe geluid in het dagelijks leven wordt beleefd. Tegelijkertijd wordt de gebouwde omgeving op verschillende schaalniveaus geanalyseerd — van stedelijke structuur en functieverdeling tot straatprofielen en bouwmorfologie — om te begrijpen hoe ruimtelijke configuraties het geluidslandschap beïnvloeden.
Uit het onderzoek blijkt dat ontwerp en ruimtelijke context een belangrijke rol spelen in hoe geluid wordt ervaren. Denk aan de oriëntatie van gebouwen, de aanwezigheid van stillere gevels of de toegang tot beschutte, rustige plekken.
Geluid als gezondheidsrisico
Stadslawaai wordt meestal gezien als een vorm van overlast. Maar de effecten reiken veel verder. Geluid geldt na luchtvervuiling als belangrijkste omgevingsgerelateerd gezondheidsrisico.
“Wat mijn denken echt heeft veranderd, was de samenwerking met medisch onderzoekers,” zegt Asadollahi Asl Zarkhah. “Zelfs als mensen het gevoel hebben dat ze aan een bepaald geluid gewend zijn geraakt, kan hun lichaam nog steeds reageren. Slaap is daarbij bijzonder gevoelig.”
Geluid treft bovendien niet iedereen in gelijke mate. Woningkwaliteit, locatie en sociaaleconomische omstandigheden bepalen zowel de blootstelling aan geluid als de mogelijkheden om ongewenste geluiden te beperken. “Wie zich betere woonomstandigheden kan veroorloven — bijvoorbeeld goede isolatie of een huis dat grenst aan een stiller gebied — is vaak beter beschermd. Wie dicht bij een snelweg of industriële activiteit woont, staat aan meer geluid bloot.”
Veel gezondheidseffecten van geluid stapelen zich bovendien geleidelijk op en blijven vaak onzichtbaar en ongedocumenteerd. “Maar het uitblijven van klachten betekent niet dat er geen schade is.”
De expertise van Rotterdammers
Rotterdam vormt in dat opzicht een interessant geval. Als grootste havenstad van Europa produceert de stad dag en nacht geluid. Over water verplaatst dat zich gemakkelijk, tot in wijken ver buiten het havengebied. Toch richten veel regels zich vooral op geluidsbronnen op land.
“Dat creëert een blinde vlek,” zegt Asadollahi Asl Zarkhah. “Havengeluid stopt niet bij de grens van de haven.”
Binnen NOISELAB leveren Rotterdammers daarom zelf een belangrijke bijdrage. In Katendrecht wezen bewoners onderzoekers op geluidsbronnen die anders onopgemerkt waren gebleven, variërend van medische helikopters tot vroege industriële activiteit. Burgerparticipatie en citizen science vormen dan ook een centraal onderdeel van het onderzoek.
“Zonder met mensen te spreken en hen echt bij het onderzoek te betrekken, zie je simpelweg niet het volledige plaatje,” aldus Asadollahi Asl Zarkhah. NOISELAB bouwt daarop voort met instrumenten waarmee bewoners hun geluidservaringen direct kunnen rapporteren.
De nauwe samenwerking met gemeentelijke partners verkleint bovendien de afstand tussen onderzoek en beleid. “Het is waardevol om zo nauw met de gemeente samen te werken. Dat vergroot de kans dat de kennis die we binnen NOISELAB ontwikkelen ook daadwerkelijk wordt gebruikt.”
Vooruitkijken
Op de vraag hoe een ideaal geluidslandschap in een havenstad eruitziet, blijft Asadollahi Asl Zarkhah terughoudend. Steden als Rotterdam zullen altijd geluid produceren, zeker waar industrie en wonen naast elkaar bestaan.
In plaats van kant-en-klare oplossingen beschrijft zij haar werk als een proces van kennisopbouw tussen disciplines die elkaar zelden ontmoeten. Stedenbouwkundigen, gezondheidsonderzoekers, beleidsmakers en bewoners benaderen geluid ieder vanuit een eigen perspectief. NOISELAB probeert die perspectieven samen te brengen in een gedeeld kader.
Belangrijk is volgens haar dat geluid al in een vroeg stadium van planning en ontwerp serieus wordt genomen — niet pas wanneer klachten ontstaan. Door langetermijnmetingen te combineren met geleefde ervaring hoopt zij dat steden beter geïnformeerde keuzes kunnen maken over waar mensen wonen, hoe gebouwen worden ontworpen en welke gebieden de grootste geluidslast dragen.
Voor Asadollahi Asl Zarkhah is luisteren zowel een methode als een doel. Voordat we steden weerbaarder kunnen maken tegen geluidsoverlast, zegt ze, moeten we eerst begrijpen hoe diep geluid is verankerd in het stadsleven.
