PRESENT project – Impact van scholen sluitingen
Pandemiegerelateerde sluitingen van middelbare scholen: gedifferentieerde epidemiologische, socio-educatieve en economische effecten op verschillende leerlingensubpopulaties (PRESENT)
Tijdens een pandemie kunnen schoolsluitingen worden ingevoerd om de verspreiding van een virus te beperken. Dergelijke sluitingen kunnen echter diepgaande korte- en langetermijneffecten hebben op leerlingen, met gevolgen voor hun leerprestaties, overgang naar hoger onderwijs en werkgelegenheid, en hun mentale welzijn. Bovendien kunnen schoolsluitingen blijvende consequenties hebben voor de samenleving en de economie.
Naast leerlingen hebben ook andere belangrijke belanghebbenden, waaronder ouders en leraren, ingrijpende verstoringen ervaren. Ouders moesten onverwacht de rol van parttime docent op zich nemen, terwijl zij tegelijkertijd hun eigen professionele verantwoordelijkheden moesten blijven vervullen. Leraren moesten zich ondertussen van de ene op de andere dag aanpassen aan nieuwe onderwijsmethoden, vaak met minimale voorbereiding. De COVID-19-pandemie was een ongekende periode, die de noodzaak benadrukt om terug te kijken op de effecten ervan, zodat we onsn beter kunnen voorbereiden op toekomstige crises.
Missie
Het PRESENT-project bouwt voort op eerder verzamelde gegevens en verzamelt, waar nodig, nieuwe data om te onderzoeken:
-
Of en hoe sluitingen van middelbare scholen de verspreiding van COVID-19 hebben beperkt;
-
Wat de impact is van schoolsluitingen op de leerprestaties van leerlingen en hun overgang naar hoger onderwijs of werk op de korte en middellange termijn;
-
Wat de effecten zijn van sluitingen van middelbare scholen op het mentale welzijn van leerlingen op de korte en middellange termijn;
-
Wat de sociaal-economische kosten van schoolsluitingen zijn, door middel van een uitgebreide analyse.
We besteden extra aandacht aan de kenmerken en omstandigheden die de negatieve effecten van deze maatregelen op specifieke groepen of individuen kunnen hebben versterkt. In samenwerking met stakeholders zullen we onze bevindingen vertalen naar beleidsaanbevelingen met betrekking tot schoolsluitingen en andere maatregelen.
Het begrijpen van de diverse en gedifferentieerde gevolgen van schoolsluitingen is essentieel om ervoor te zorgen dat beleidsmakers bij een toekomstige uitbraak de gezondheidsvoordelen van sluitingen op de juiste manier kunnen afwegen tegen de bredere maatschappelijke kosten ervan.
Onderzoeksaanpak & Werkpakketten
Dit onderzoek staat voor verschillende belangrijke uitdagingen, waaronder:
-
Het isoleren van de effecten van schoolsluitingen van andere pandemiegerelateerde maatregelen, zoals mondmaskerplicht en lockdowns;
-
Het onderscheiden van de impact op verschillende leerlingengroepen: bijvoorbeeld, werden eerstejaars middelbare scholieren zwaarder getroffen dan derdejaars?
-
Het beoordelen van de rol van lokale omstandigheden, zoals schoolinfrastructuur, toegang tot toezicht en de beschikbaarheid van digitale middelen thuis, bij het bepalen van de effectiviteit en gevolgen van schoolsluitingen.
Door diverse datasets te combineren, waaronder gegevens over virusoverdracht, leerprestaties, mentale gezondheidsgegevens van huisartsen en arbeidsmarktdata, streven we ernaar de epidemiologische en sociaal-economische effecten van schoolsluitingen te ontrafelen en te scheiden van die van de pandemie zelf.
Het PRESENT-project is opgebouwd uit vier werkpakketten:
Werkpakket 1
Werkpakket (WP) 1 onderzoekt de epidemiologische effecten van schoolsluitingen op de verspreiding van ziekten. Hiervoor wordt een systematische literatuurstudie gedaan, waarin internationaal onderzoek wordt bekeken dat inschat in hoeverre de transmissiesnelheden van SARS-CoV-2 en influenza op populatie-niveau veranderden nadat middelbare scholen sloten of weer openden. De review zal de gebruikte methoden voor deze schattingen in detail beschrijven.
Naast de systematische literatuurstudie zullen de SARS-CoV-2-transmissiesnelheden binnen scholen door de tijd worden geanalyseerd. Er zal een methode worden ontwikkeld die gebaseerd is op het clusteren van besmettingsgevallen, om transmissie die waarschijnlijk schoolgerelateerd is te onderscheiden van besmettingen die deel uitmaakten van de bredere verspreiding in de samenleving. Deze ruimtelijke en longitudinale analyse zal een gedetailleerd inzicht bieden in de transmissiesnelheden binnen scholen tijdens verschillende fasen van de pandemie, hoe deze snelheden werden beïnvloed door schoolsluitingen, en hoe ze worden beïnvloed door verschillende schoolkenmerken (bijv. schoolgrootte, type ventilatie).
Werkpakket 2
Dit werkpakket onderzoekt de middellangetermijneffecten van schoolsluitingen op de leerprestaties van leerlingen, hun overgang naar hoger onderwijs en werk, en hun mentale welzijn. De impact wordt beoordeeld door de COVID-cohort te vergelijken met cohorten van vóór de pandemie, om te identificeren welke leerlingensubgroepen negatief werden beïnvloed. Een longitudinale benadering helpt bepalen of de negatieve gevolgen in de loop van de tijd afnamen (herstel- of bounce-back-effect).
Werkpakket 3
WP3 onderzoekt de economische impact van sluitingen van middelbare scholen (2020–2022), met de nadruk op verschillen tussen leerlingengroepen en de langetermijneffecten op het BBP.
Voortbouwend op WP2 meet de analyse de economische kosten op twee manieren. Ten eerste wordt op individueel niveau gekeken hoe leerachterstanden – tijdelijk of blijvend – de toekomstige inkomsten en het menselijk kapitaal beïnvloeden. Deze effecten worden vervolgens samengevoegd om verschillen tussen leerlingengroepen inzichtelijk te maken. Ten tweede kwantificeert de studie het verlies aan nationaal inkomen, waardoor een duidelijk beeld ontstaat van de bredere economische gevolgen. Deze bevindingen kunnen beleidsmakers helpen bij het bepalen van de omvang van compensatiemaatregelen die nodig zijn om de langetermijngevolgen voor leerlingen en gezinnen te beperken.
Werkpakket 4
WP4 bevordert voortdurende interactie met belanghebbenden via een klankbordgroep, waarbij hun vragen en ervaringen in het onderzoek worden meegenomen. Het werkpakket verzamelt perspectieven van leerlingen die direct door schoolsluitingen zijn getroffen, door middel van interviews met leerlingen, leraren en ouders. Voortbouwend op de inzichten uit de eerdere werkpakketten, formuleert WP4 overwegingen die beleidsmakers en anderen kunnen helpen bij het reflecteren op schoolsluitingen en bij de voorbereiding op toekomstige crises.
Klankbordgroep
Er is een speciale klankbordgroep opgericht, bestaande uit vertegenwoordigers van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD), de VO-raad, de MBO-raad, AJN Jeugdartsen Nederland, de algemene onderwijsbond (AOB) en het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS).
Verwachte resultaten
Dit onderzoek heeft tot doel de volgende overkoepelende vraag te beantwoorden: Wat waren de gedifferentieerde korte- en middellangetermijneffecten van sluitingen van middelbare scholen in Nederland tijdens de COVID-19-pandemie op de verspreiding van ziekten, leerprestaties, werkgelegenheid, mentale gezondheid en macro-economische uitkomsten? En welke leerlingengroepen waren het meest kwetsbaar voor de negatieve effecten van deze sluitingen?
Daarnaast wordt, indien mogelijk, onderzocht welke verzachtende maatregelen werden genomen om de negatieve effecten van schoolsluitingen tegen te gaan en hoe effectief deze maatregelen waren.
Wil je op de hoogte blijven van het PRESENT-project? Lees hieronder het laatste nieuws!
Onderzoeksteam
Contactpersoon
PRESENT wordt gefinancierd door de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMw): 10430382410006
Ethiek, Privacy en Gegevensbescherming
De Medisch-Ethische Toetsingscommissie van het Erasmus MC heeft goedkeuring gegeven voor de uitvoering van dit onderzoek binnen het Erasmus MC. Daarnaast heeft de commissie geconcludeerd dat dit onderzoek niet valt onder de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) (METC-nummer: MEC-2024-0669).
Alle onderzoeksactiviteiten voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).