Op 12 maart 2026 organiseerde het PDPC twee sessies over de impact van schoolsluitingen: een bijeenkomst van het NWA SciCom-project over schoolsluitingen in het mbo en een consortiumbijeenkomst van het PRESENT-project, gericht op sluitingen van middelbare scholen. Onderzoekers, partners en stakeholders kwamen samen in Winkel van Sinkel in Utrecht om recente inzichten te bespreken en te verkennen hoe deze kennis vertaald kan worden naar beleid.

NWA SciCom: Schoolsluitingen in het mbo

De SciCom-bijeenkomst begon met presentaties van bevindingen uit eerdere sessies, waaronder de participatieve workshop waarin de ervaringen van mbo-studenten tijdens een pandemie centraal stonden, en waar werd besproken wat de verantwoordelijkheden van overheid, wetenschappers, scholen en studenten zijn om beter op de behoeften van mbo-studenten in te spelen. Mbo-studenten benadrukten dat kernwaarden zoals autonomie, sociale verbondenheid, financiële zekerheid en vertrouwen in instituties belangrijk zijn voor toekomstig beleid. Tijdens een reflectiesessie ontwikkelden studenten nieuwe communicatiestrategieën die beter aansluiten bij hun leefwereld.

Voortbouwend op deze inzichten besprak de groep – bestaande uit vertegenwoordigers van AJN Jeugdartsen, het ministerie van VWS, het ministerie van OCW, het RIVM, GGZ Zuid-Holland Zuid, GGZ Oost-Brabant, de AOb (onderwijsbond), de VO-raad en SWVVO3006 – concrete aanvullende maatregelen voor zowel scholen als studenten in een toekomstige crisis. Daarbij kwamen verschillende belangrijke thema’s naar voren:

• De rol van docenten verandert fundamenteel tijdens een pandemie en langdurige schoolsluiting. De focus verschuift van vakinhoud naar het sociale en emotionele welzijn van studenten. Tegelijkertijd ontbreken er momenteel gestandaardiseerde instrumenten om sociale impact of welzijn te meten, en zijn er weinig duidelijke richtlijnen voor scholen over roosters, toetsing en studentbegeleiding tijdens een crisis.
• Financiële onzekerheid vormt een belangrijke stressfactor voor mbo-studenten. In de beginfase van de corona pandemie was er bijvoorbeeld weinig informatie over mogelijke compensatie bij studievertraging.
• Studenten hebben niet alleen ondersteuning nodig bij volledige schoolsluitingen, maar ook wanneer andere pandemiemaatregelen gelden. Docenten hebben op hun beurt ondersteuning nodig om die rol goed te vervullen – wat de vraag oproept of investeren in pandemievoorbereiding voor scholen en docenten zinvol zou zijn.
• Praktische suggesties die werden besproken zijn onder andere het oefenen van schoolsluitingen (bijvoorbeeld tijdens studiedagen), het voorbereiden van hybride en online onderwijs in rustige tijden, en het ontwikkelen van ondersteundende documenten voor schoolleiders.
• Daarnaast werd opgemerkt dat deze workshops specifiek zijn uitgevoerd met niveau 3- en 4-mbo-studenten van de opleiding Zorg & Welzijn aan het Albeda College. De uitkomsten kunnen anders zijn voor studenten uit andere richtingen, zoals techniek, horeca of administratie.

Vertegenwoordigers uit het onderwijsveld konden helaas niet aanwezig zijn bij deze sessie. Hun input wordt daarom op een later moment alsnog verzameld.

PRESENT-project: Schoolsluitingen in het voortgezet onderwijs

De middagsessie van 12 maart bracht het bredere PRESENT-consortium samen om de voortgang van werkpakketten 1, 2 en 3 te bespreken en zich te buigen over de centrale vraag: hoe vertalen we deze resultaten naar beleid en praktijk? De discussie bracht verschillende belangrijke vragen naar voren:

• Wanneer is een schoolsluiting daadwerkelijk noodzakelijk? In plaats van schoolsluitingen als vanzelfsprekend te beschouwen, werd de vraag gesteld of sluitingen voor bepaalde (kwetsbare) groepen voorkomen kunnen worden, en onder welke voorwaarden. Dit vraagt om besluitvorming op basis van data in plaats van aannames.
• Real-time onderzoek als instrument. Een toekomstgerichte suggestie was het ontwikkelen van real-time onderzoekscapaciteit (voortbouwend op het transmissiemodel van Clarize de Korne), zodat data al vroeg in een pandemie benut kunnen worden, in plaats van pas achteraf beschikbaar te komen. Hoewel de huidige data-infrastructuur dit nog niet toelaat, werd dit gezien als een waardevolle ambitie.
• Breder dan pandemieën. De bevindingen zijn ook relevant buiten pandemische contexten. Andere crises, zoals extreem weer of overstromingen, kunnen eveneens tot schoolsluitingen leiden, waardoor het onderzoek breder toepasbaar is.
• De juiste stakeholders betrekken. Een belangrijke strategische vraag is: welke partijen moeten daadwerkelijk met de resultaten van PRESENT aan de slag? Pas daarna kan worden bepaald wat er van hen wordt verwacht. Praktische instrumenten, zoals een factsheet ter ondersteuning van besluitvorming over schoolsluitingen, werden voorgesteld.
• Ondersteuning voor scholen en docenten. Hoe kunnen scholen worden ondersteund bij het beperken van de effecten van sluitingen? En hoe kunnen docenten en mentoren worden geholpen in hun veranderende rol? De gepresenteerde sociaal-economische kostenanalyse – met kosten die oplopen tot miljarden euro’s – werd gezien als een belangrijk argument om te investeren in voorbereiding op pandemieën, waarbij het onderwijs vergelijkbaar wordt behandeld met andere sectoren.
• Het perspectief van studenten. Deelnemers benadrukten dat het studentenperspectief verder moet worden verdiept. Studenten bevinden zich in een levensfase waarin belangrijke keuzes worden gemaakt over wonen, werk en studie, en de impact van verstoringen op dat moment mag niet worden onderschat. Verschillen in leeftijd, en niet alleen opleidingsniveau, verdienen meer aandacht in toekomstige analyses.

Het is belangrijk om te benadrukken dat, hoewel het onderzoek waardevolle inzichten oplevert, verdere verdieping nodig is voordat definitieve conclusies kunnen worden getrokken. De volgende stappen richten zich op het verder uitwerken van de kostenanalyse, het nauwkeuriger identificeren van kwetsbare groepen en uitzoeken of het mogelijk is om het onderzoekssysteem ook tijdens crises te gebruiken.

Het PRESENT-project is een consortium dat onderzoek doet naar de impact van schoolsluitingen op studenten in Nederland. De participatieve workshops binnen NWA SciCom maken deel uit van de co-designaanpak van het project, waarbij mbo-studenten actief worden betrokken bij het formuleren van onderzoeksvragen en beleidsaanbevelingen.

Geïnteresseerd? Lees meer over de eerste en tweede PRESENT-consortiumbijeenkomsten.