Op weg naar duurzamere endoscopie en lagere milieu-impact

De gezondheidszorg heeft als doel gezondheid te verbeteren, maar draagt tegelijkertijd aanzienlijk bij aan afval, vervuiling en CO₂-uitstoot. In Nederland is de zorg verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de nationale CO₂-voetafdruk, terwijl endoscopieafdelingen behoren tot de grootste producenten van gevaarlijk ziekenhuisafval. Binnen het Convergence Health & Technology Sustainable Health Programma ZEE werken onderzoekers en zorgprofessionals van Erasmus MC, TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam samen om de ecologische voetafdruk van endoscopiezorg te verkleinen via praktische en evidence-based benaderingen. Het programma combineert expertise op het gebied van gastro-enterologie, duurzaamheid, industrieel ontwerp, inkoop en zorgsystemen om duurzamere zorgpraktijken te ondersteunen.

Waar Zero Emission Endoscopy (ZEE) aan werkt

ZEE onderzoekt duurzaamheid binnen het volledige endoscopie-ecosysteem, waaronder inkoop, logistiek, zorgpaden, productontwerp, afvalstromen en implementatie in de klinische praktijk. Het programma combineert milieuanalyses met praktisch implementatieonderzoek om inzicht te krijgen in waar betekenisvolle reducties in afval en uitstoot mogelijk zijn.

Onderzoekers werken samen met zorgprofessionals, ziekenhuizen, leveranciers en andere stakeholders om te onderzoeken hoe duurzame alternatieven geïntegreerd kunnen worden in dagelijkse werkprocessen zonder concessies te doen aan kwaliteit of patiëntveiligheid. Het programma bestudeert daarnaast bredere vraagstukken rond de verduurzaming van de zorg, zoals inkoopketens, hergebruikstrategieën, triageprocedures en organisatieverandering.

Een belangrijk uitgangspunt binnen het programma is dat “de meest duurzame zorg de zorg is die niet geleverd hoeft te worden”, bijvoorbeeld door indicaties te verbeteren en onnodige procedures te verminderen. Implementatie en opschaling vormen belangrijke onderdelen van het programma. Regionale ziekenhuizen, zorgprofessionals en industriepartners zijn actief betrokken om ervoor te zorgen dat interventies praktisch toepasbaar blijven in de dagelijkse zorgpraktijk.

Uitgelicht verhaal

Nieuwe ZEE-video laat duurzame endoscopie in de praktijk zien

Een nieuwe video van het Zero Emission Endoscopy-consortium laat praktische interventies zien die momenteel binnen Erasmus MC worden toegepast om de milieu-impact van endoscopiezorg te verminderen — van het terugdringen van wegwerpplastic en medicatieverspilling tot betere afvalscheiding en lager energieverbruik. De video is ontwikkeld samen met het Erasmus MC endoscopie green team en laat zien hoe kleine veranderingen in de dagelijkse praktijk gezamenlijk kunnen bijdragen aan duurzamere zorg zonder concessies aan kwaliteit van zorg. Bekijk de video.

Beleidsmatige en maatschappelijke impact

ZEE draagt bij aan de bredere transitie naar duurzame zorg en een lagere milieu-impact binnen ziekenhuizen. Het programma sluit aan bij nationale duurzaamheidsambities zoals de Green Deal Duurzame Zorg en klimaatdoelen voor de gezondheidszorg. Verschillende implementatietrajecten richten zich op het terugdringen van zowel de CO₂-voetafdruk als afvalstromen binnen endoscopieafdelingen. Lopende projecten onderzoeken hoe meetbare reducties — waaronder ambities van circa 20% CO₂-reductie en 20% afvalreductie ten opzichte van nulmetingen — gerealiseerd kunnen worden via veranderingen in inkoop, productgebruik en klinische workflows.

Een belangrijke uitdaging én kans ligt in het herontwerpen van het bredere zorgsysteem rondom endoscopiezorg. Daarom ontwikkelt ZEE evidence-based en schaalbare transitmodellen die ook verduurzaming in andere ziekenhuisafdelingen en zorginstellingen kunnen ondersteunen.

Via wetenschappelijke publicaties, congressen, samenwerkingen en stakeholderbetrokkenheid draagt het programma daarnaast bij aan nationale en internationale discussies over duurzame gezondheidszorg en milieubewuste innovatie.

Partners & ecosysteem

Het programma werkt nauw samen met regionale ziekenhuizen, zorgprofessionals, leveranciers en zorgorganisaties om praktische implementatie en co-creatie van duurzame interventies in de endoscopiezorg te ondersteunen.

Deelnemende ziekenhuizen zijn onder andere Franciscus Gasthuis, Maasstad Ziekenhuis, Reinier de Graaf, Amphia, HagaZiekenhuis, Bravis en andere instellingen.

Industriesamenwerkingen omvatten partnerschappen met organisaties zoals Boston Scientific, Pentax Medical, Cook Medical en Meditec om duurzame producten, inkoopstrategieën en circulaire zorgaanpakken te ontwikkelen.

Zorgprofessionals, green teams en regionale gastro-enterologen zijn actief betrokken bij co-creatie- en evaluatieactiviteiten om ervoor te zorgen dat oplossingen aansluiten bij de dagelijkse klinische praktijk.

Onderwijs & talentontwikkeling

ZEE betrekt actief bachelor-, master- en PhD-studenten bij interdisciplinair duurzaamheidsonderzoek en innovatieprojecten in de zorg. Studenten werken samen met clinici, ontwerpers, engineers en zorgorganisaties aan realistische duurzaamheidsvraagstukken binnen de klinische praktijk.

Het programma draagt bij aan onderwijs en training op het gebied van duurzame zorg, circulaire zorgsystemen en implementatiewetenschap, en helpt tegelijkertijd een bredere community rond milieuduurzame gezondheidszorg op te bouwen.

Vooruitblik

De komende jaren blijft ZEE zich richten op implementatie, validatie en opschaling van duurzame interventies binnen endoscopiezorgpaden.

Lopend werk omvat material flow analyses, milieubeoordelingen, circulair redesign van producten en procedures, samenwerkingen met leveranciers en evaluatie van afval- en CO₂-reductiestrategieën in de klinische praktijk.

Recente projecten omvatten onder andere een gedetailleerde Material Flow Analysis van colonoscopieprocedures, een circulair redesign van biopttangen en regionale inventarisaties van meer dan 80 groene praktijken binnen deelnemende ziekenhuizen.

Het programma breidt daarnaast samenwerkingen met ziekenhuizen, leveranciers en andere zorgstakeholders verder uit om schaalbare en evidence-based transitmodellen voor duurzame zorgpraktijken te ontwikkelen.

Toekomstig werk blijft zich richten op het vinden van een balans tussen duurzaamheid, haalbaarheid, patiëntveiligheid en implementatie binnen realistische klinische omgevingen.