Nu recordhitte grote delen van Europa treft en Nederland mogelijk te maken krijgt met een Code Rood-waarschuwing voor extreme hitte, wordt opnieuw duidelijk dat het voorbereiden van onze samenleving en ons zorgsysteem op extreme hitte geen uitdaging voor de toekomst meer is, maar iets waar we nu op moeten handelen. Op 2 juni organiseerde het PDPC een panelgesprek over de voorbereiding op extreme hitte tijdens de jaarlijkse Heat Action Day van het Rotterdam Heat Lab. Tijdens de bijeenkomst werd besproken wat er nodig is om voorbereid te zijn op een langdurige en extreme hittegolf met Code Rood, met speciale aandacht voor de volksgezondheid en de veerkracht van het zorgsysteem.

Extreme hitte wordt vaak onderschat als maatschappelijk risico. Toch kunnen zware hittegolven grote gevolgen hebben: ze kunnen de gezondheid van mensen schaden, de zorg onder druk zetten, belangrijke infrastructuur verstoren en zelfs leiden tot sociale spanningen. Hoewel iedereen met hitte te maken krijgt, wordt niet iedereen in dezelfde mate getroffen. Dat hangt onder andere af van leeftijd, gezondheid, woonsituatie, toegang tot koele plekken en blootstelling aan hitte tijdens werk of vrije tijd.

Ook de gezondheidszorg kan extra belast worden. Er kan meer vraag naar zorg ontstaan, terwijl personeel schaars is. Daarnaast kan het lastig zijn om patiënten naar huis te laten gaan als hun woning te warm is, en kunnen ondersteunende diensten of infrastructuur uitvallen. Zo beschikken ziekenhuizen vaak over noodstroomvoorzieningen om koelsystemen draaiende te houden, maar geldt dat niet altijd voor verzorgingshuizen of woningen waar thuiszorg wordt verleend. Extreme hitte is daarom meer dan alleen een weersverschijnsel; het is een complexe uitdaging die verschillende sectoren en niveaus van de samenleving raakt.

Om deze uitdagingen aan te pakken, is samenwerking nodig tussen deskundigen uit de publieke gezondheidszorg, de zorgsector, stedelijke planning, crisisbeheersing, sociale dienstverlening en maatschappelijke organisaties. Door kennis en ervaring te combineren, kunnen we gevolgen beter voorspellen, risico’s verkleinen en onze capaciteit versterken om tijdens hittecrisissen te reageren, ons aan te passen en te herstellen. Zo beschermen we zowel de volksgezondheid als de continuïteit van zorg.

Tijdens het Code Rood-panel deelden verschillende experts hun visie op wat nodig is om voorbereid te zijn op extreme hitte:

• Universitair hoofddocent Marjolein van Esch (PDPC/TU Delft) benadrukte het belang van samenwerking tussen verschillende vakgebieden. Alleen zo kunnen we beter begrijpen waar hitte en kwetsbaarheid samenkomen in wijken, gebouwen en woningen, en samen effectieve oplossingen ontwikkelen. Zij wees ook op de noodzaak van betere monitoring en onderzoek, zodat maatregelen zo kosteneffectief mogelijk zijn en terechtkomen bij de mensen die ze het hardst nodig hebben.
• Universitair docent Mariëlle Beenackers (Erasmus MC) legde uit hoe kwetsbaarheid voor hitte wordt beïnvloed door sociale en omgevingsfactoren. Hierdoor zijn risico’s ongelijk verdeeld. Zij benadrukte dat goede zorg begint in de wijk, waar sociale netwerken het sterkst zijn. Ook onderstreepte zij het belang van het in kaart brengen van koele plekken en het toegankelijk maken daarvan voor mensen die daar behoefte aan hebben.
• Postdoctoraal onderzoeker Tom Oreel (PDPC/EUR) pleitte voor het bekijken van hoe verschillende systemen met elkaar samenhangen, ondersteund door rekenmodellen. Hiermee kunnen we kwetsbaarheden in kaart brengen en beter begrijpen hoe hitte kettingreacties kan veroorzaken binnen bestuurlijke en zorgsystemen. Zonder zo’n systeembenadering is het moeilijk om de gevolgen van extreme hitte én de effecten van mogelijke maatregelen goed te voorspellen.
• Senior adviseur Josine van den Bogaard (GGD Rotterdam-Rijnmond) vertelde hoe de GGD samen met gemeenten werkt aan wijkgerichte hitteplannen. Op dezelfde dag werd ook het Rotterdamse Hitteplan ondertekend, waarin verschillende partijen zich gezamenlijk uitspreken voor een betere voorbereiding op toekomstige extreme hitte. Vanuit bestuurlijk perspectief is het daarbij belangrijk om verantwoordelijkheden en rollen tijdens een hittecrisis duidelijk vast te leggen.

Nu extreme hitte steeds vaker voorkomt, hangt goede voorbereiding niet alleen af van betere weersvoorspellingen. Minstens zo belangrijk is een sterke samenwerking tussen de systemen die onze gemeenschappen gezond, veilig en veerkrachtig houden. PDPC bedankt de Gemeente Rotterdam, het Rotterdam Heat Lab en Resilient Delta voor hun inzet bij de organisatie van Heat Action Day en voor het stimuleren van samenwerking tussen verschillende disciplines op het gebied van voorbereiding op extreme hitte.

Lees hier meer over de bijdrage van het PDPC tijdens Heat Action Day van 2025!

Foto’s door Robèrt Kroonen.